P050431

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiн бекiту туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 мамырдағы N 431 Қаулысы

"Қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шiлдедегi Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi ҚАУЛЫ ЕТЕДI:

1. Қоса берілiп отырған Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi бекiтілсiн.

2. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланғаннан кейiн он күнтiзбелiк күн өткен соң қолданысқа енгiзіледi.

Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрі

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2005 жылғы 5 мамырдағы
N 431 қаулысымен
бекiтілген

Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi

1. Жалпы ережелер

1. Осы Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi (бұдан әрi - Ереже) қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі Заңына сәйкес әзiрлендi және төтенше экологиялық жағдайды (бұдан әрi - ТЭЖ) жариялаудың тәртiбін және оны айқындау өлшемдерiн белгiлейдi.

2. Осы Ережеде қолданылатын терминдер мен айқындамалар қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамада қабылданған терминдер мен айқындамаларға сәйкес келедi.

3. ТЭЖ төтенше экологиялық жағдай мәртебесiн беру көзделетiн аумақтың шекараларын белгілеу мақсатында жарияланады.

      4. ТЭЖ жариялаудың негiзгi мiндеттерi:
      қандай да бiр жұтау дәрежесiне ұшыраған аумақтың шекараларын айқындау;
      ТЭЖ-дiң туындау себептерiн анықтау;
      аумақтың экологиялық жай-күйiн айқындау;
      ТЭЖ-дiң шығынын, ұлғаю және қайталану мүмкiндiктерiн бағалау;
      оны жою жөнiндегi қажетті шараларды айқындау;
      ТЭЖ-дi жою үшiн қажеттi күштер мен құралдарды бағалау;
      ТЭЖ-дiң туындауына себепші болған факторларды бейтараптандыру жөнiндегi iс-шараларды жүргiзу болып табылады.

2. ТЭЖ жариялау

5. ТЭЖ болжанатын экологиялық қолайсыз аумақта бұрын жүргiзiлген зерттеулер бойынша қажетті материалдарды қалыптастыру мақсатында жұмыс тобы құрылады.

      6. Жұмыс тобын құруға қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бастамашылық жасайды. Жұмыс тобының құрамына:
      қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi органның;
      бiлiм және ғылым саласындағы уәкілеттi органның;
      денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның;
      индустрия және сауда саласындағы уәкілетті органның;
      энергетика және минералдық ресурстар саласындағы уәкілетті органның;
      ауыл шаруашылығы саласындағы уәкілетті органның;
      төтенше жағдайлар жөнiндегi уәкілетті органның;
      еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөнiндегi уәкілетті органның;
      қаралатын өңiрдiң жергілiкті атқарушы органының;
      үкiметтік емес қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықтың;
      басқа да мүдделi мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың және мекемелердiң өкілдерi кiредi.

7. Жұмыс тобы бұрын жүргiзілген зерттеулер бойынша қолда бар материалдарды қалыптастырады.

8. Жұмыс тобының дайындаған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға беріледi.

9. Жұмыс тобы ұсынған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi орган мемлекеттік экологиялық сараптамаға жiбередi.

10. Мемлекеттік экологиялық сараптама ТЭЖ-дi жариялауға негiздеменi басшылыққа ала отырып, экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi тану немесе танымау туралы көрсетілетін қорытындыны дайындайды.

11. Экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi таныған жағдайда Қазақстан Республикасының Үкiметi осы аумақта ТЭЖ жариялайды.

      12. Төтенше экологиялық жағдайды жариялауға негiздеме:
      1) төтенше жағдайлардың шекараларын айқындау осы Ережеге 1-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi;
      2) халық денсаулығының жай-күйi қоршаған ортаның: осы ережеге 2-қосымшаға сәйкес атмосфералық ауаның, судың және топырақтың ластануы көрсеткіштерiнiң жиынтығымен бағаланады;
      3) атмосфералық ауаның ластануы дәрежесiн бағалау орта тәулiктiк шоғырланулар бойынша жүзеге асырылады. әрбiр орта тәулiктiк шоғырлану үшiн осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес шектi жол берілетiн шоғырланудан өсу еселiгi айқындалады.
      Атмосфералық ауаның жиынтық орташа жылдық ластану дәрежесiн кешендi көрсеткiштерi бойынша бағалау осы Ережеге 5-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi.
      Бұл ретте егер кешендi көрсеткіште заттардың кез келгенi бiр затқа арналған көрсеткiш шамасынан асатын мәнге ие болса, онда бұл жағдайда ластану дәрежесiн бағалау осы зат бойынша да жүзеге асырылады;
      4) Ауыз су және рекреациялық мақсаттағы су көздерiнiң санитарлық-эпидемиологиялық жай-күйi мен ауыз суының қауiпсiздiгi осы Ережеге 5, 6, 7-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша бағаланады;
      5) қоныстану аумақтары топырақтарының радиоакитивтi ластануын экологиялық бағалау осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес негiзгi көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
      6) радиациялық қауіпсiздiкті бағалау осы Ережеге 9-қосымшаға сәйкес көрсеткіштер бойынша жүргiзіледi;
      7) ауа кеңiстiгiнiң ластануын бағалау осы Ережеге 10-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      8) Қалыптасып қойған төтенше экологиялық жағдай және экологиялық зілзала аймақтарын анықтау осы Ережеге 11 және 12-қосымшаларға сәйкес химиялық және экологиялық көрсеткіштер бойынша жүзеге асырылады;
      9) су ресурстарының сарқылу дәрежесiн бағалау осы Ережеге 13 қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      10) теңiз суларының ластану дәрежесiн бағалау осы Ережеге 14 және 15-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      11) шаруашылық объектілерiнiң әсер ету аймақтарының учаскесiндегi жер асты суларының ластануын бағалау осы Ережеге 16-қосымшаға сәйкес негiзгi және қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
      12) топырақтың экологиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 17-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер және осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      13) геологиялық ортаның геодинамикалық деформациясын бағалау осы Ережеге 18-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      14) экожүйенiң жұтаңдану және табиғи экожүйе жағдайындағы құрылымдық-функционалдық өзгеру дәрежесiн бағалау осы Ережеге 19-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
      15) өсiмдiктер әлемiнiң жай-күйiн бағалау осы Ережеге 20-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
      16) жануарлар дҮниесінің жай-күйiн бағалау осы Ережеге 21-қосымшаға сәйкес жүргізіледi;
      17) аумақтардың биохимиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 22-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi.

Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 1-қосымша

Төтенше экологиялық жағдайдың шекаралары

Төтенше экологиялық жағдайлар	Зардап шеккендер (қайтыс болғандар және сыр- қаттан- ғандар)	Тiрші- лiк ету жағдай- лары бұзыл- ғандар	Материалдық залал (ТЭЖ) туындаған күнге ең төменгi есептік көрсеткiш	ТЭЖ аймағы
Объектiлiк	10 адамға дейiн	100 адамнан көп емес	<5000	Объекті аума- ғының шегінен шықпайды
Жергiліктік (елдi-мекен, аудан)	10-50 адам	100-300 адам	5000-50000	Ауданның, облыстың шегінен шықпайды
Өңiрлiк (облыс)	50-500 адам	300-500 адам	50000-500000	Облыстың шегiнен шықпайды
Республика- лық (бiрне- ше облыс- тар, респуб- лика)	>500 адам	>500 адам	>500000	Бiрнеше облыс- тар, республика.
Транс- шекаралық	Зақымдаушы факторлары Қазақстан Республикасы шегiнен шығатын ТЭЖ не шетелде болған және Қазақстан Республикасы аумағын шалатын ТЭЖ

Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 2-қосымша

        Аумақтың экологиялық жай-күйiн бағалау кезiнде
     қолданылатын халық денсаулығының жай-күйiн бағалауға
       жариялаған медициналық-демографиялық көрсеткiштер

P/c N	Көрсеткiш	Өлшем
		Экологиялық зiлзала аймағы		Төтенше эколо- гиялық жағдай аймағы
1	2	3		4
Негізгі көрсеткiштер
1	5 жасқа дейінгi балалар өлiмi құрылымының өсуi және өзгеруi	1,5 есе және одан астам		1,3-тен 1,5 есеге дейін
2	Құрылымның өзгеруi және өсуi - перинатальдық өлiм	1,5 есе және одан астам		1,3-тен 1,5 есеге дейін
	- нәресте өлiмi	1,5 одан есе және астам		1,3-тен 1,5 есеге дейін
Медициналық-генетикалық көрсеткiштер:
3	Жаңа туылған сәбилерде туа бiткен кемiстіктер және iшкi әсерден болатын түсiктердiң ұлғаюы	1,5 есе және астам		1,3-тен 1,5 есеге дейін
4	Балалар мен ересектер сырқаттарының өзгеруi: жекелеген нозологиялық нысандар және жас топтары бойынша таралу- шылықтардың ұлғаюы, сырқаттану- шылық құрылымының өзгеруi	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
5	Онкологиялық аурулар (сырқаттанушылық және өлiм): - жекелеген нысандар;	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
	- балалардағы қатерлi iсiктер	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
6	Аумақтың ластану сипатымен этиологиялық байланысты бейіндік аурулар.	Осындай аурулардың болуы
Қосымша көрсеткiштер:
1	әйелдердiң ұрпақты болу функциялары бұзылуының ұлғаюы: - жүктілiктiң өтуiмен нәтиже- сiнiң қиындауы (оқиғалардың 1000 жүктiге шаққандағы жиынтық саны)^1,2,3	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
	- босанудың қиындауы (оқиғалардың 1000 жүктіге шаққандағы жиынтық саны);	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
	Ай-күнi жетiп туылған нәресте- лердiң қанағаттанғысыз жай-күйi (АПГАР бойынша бағалау, ай-күнi жетіп туған 1000 нәрестеге шаққандағы оқиғалардың саны)	2 есе және одан астам		1,5-тен 2 есеге дейін
2	2500 г дене салмағымен балалардың туылуы жиiлiгi²	Өлшемдер негiзгi көрсет- кiштер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дәрежесi ескеріле оты- рып, сараптамалық бағалар бойынша белгiленедi.
3	Жас нәрестелерде дене салма- ғының, бойының, бас шеңберiнiң өзгеруi, жыныстық байланыстың өзгеруi - бақылау аумақтарындағы ұқсас көрсеткіштерден ауытқуы.	Өлшемдер негiзгi көрсет- кiштер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дәрежесi ескеріле оты- рып, сараптамалық бағалар бойынша белгiленедi.
4	Ерлер мен әйелдердiң өмiр cҮpу ұзақтығы:	E	ә	Е	ә
	- Бақылау аумақтарындағы ұқсас көрсеткiштерден артта қалу, жылдармен:
	- 15 жаста;	3,4-тен астам	2,5-тен астам	3,4	2,5
	35 жас	2,5-тен астам	2,0-тен астам	2,5	2,4
	65 жас	2,0-тен астам	1,7-тен астам	2,0	1,8
5	Аналар өлiмі: - бақылау аумақтарымен салыстырғанда ұлғаюы⁴	Өлшемдер негiзгi көрсет- кiштер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дәрежесi ескеріле оты- рып, сараптамалық бағалар бойынша белгiленедi.
6	Балалардың физикалық дамуы: оларды 7-10 жыл бұрынғы өңiр- лiк стандарт бойынша бағалау кезiнде физикалық дамуының ауытқуы бар балалар үлесiнiң ұлғаюы⁵	50% және одан да көп		30-дан 50% дейiн
7	Балалардың психикалық дамуы: психикалық дамуының ауытқуы бар балалардың үлесi	20% және одан да көп		10-нан 20% дейiн
8	Генетикалық бұзылу: адам клет- каларындағы генетикалық бұзы- лулар жиiлігінiң ұлғаюы (хро- мосомды аберрациялар, ДНК-ң үзiлуi және т.б.)	3 есе және одан да көп		3 eceгe дейiн
	Ауадағы, судағы және ортаның басқа да құрамдас бөлiктерiн- дегi сынамаларында мутогендiк жиынтық әсерлердiң деңгейiн асырған кезде	3 есе және одан да көп		3 eceгe дейiн
9	Иммундық мәртебенiң өзгеруi: иммунграммада морфологиялық және гуморальдық көрсеткіштер бойынша білiнетiн ауытқуы бар адамдар санының ұлғаюы	Өлшемдер негiзгi көрсет- кiштер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дәрежесi ескеріле оты- рып, сараптамалық бағалар бойынша белгiленедi.
10	Адамның биосубстраттарында уытты химиялық заттардың (қан, зәр, шаш, тiс, слекей, плацента, ана сүтi және т.б.) болуы, жол берiлетiн биологиялық деңгейден асуы.	25-қосымшаға сәйкес

      ¹ 1, 2-тармақтарға: қалалық және ауылдық тұрғындар үшiн
жекелеп алғанда 5 жылғы деректер бойынша 30 мың адамнан кем емес
және 3 жылға 50 мың адамнан кем емес халқы бар аумақтардағы
(фондық) бақылаулықпен салыстырғанда орташа мәннің артуы.
      ² 1, 2-тармақтарға: нәрестелер өлiмiнiң әдеттi құрылымының
өзгеруi де ескеріледi.
      ³ негiзгi көрсеткiштердiң 1-тармағына: өлi туылған және
туылғаннан кейiн бiрiншi аптада шетiнегендер санының туылғандардың
(тiрi және өлi) жалпы, санына мыңға көбейтiлген қатынасы.
      ⁴ қосымша көрсеткiштердiң 5-тармағына: балалардың физикалық
дамуын бағалауды когорттық және орталық әдiстердi пайдалана отырып
жүргiзу ұсынылады.
      ⁵ 6-тармаққа: бұл көрсеткiштi пайдалану кезiнде әсер етiп
тұрған зиянды этитропты фактордың сипаттамасы және сырқаттану
оқиғаларының таралу үрдiсi ескеріледi. Бұл ретте тұрмыстық улану
және басқа да жазатайым жағдайлар ескерiлмейдi.

Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 3-қосымша

              Атмосфералық ауаның орташа тәулiктiк
               шоғырлану бойынша ластану дәрежесiн
                 бағалауға арналған көрсеткiштер

Қауіп- тілік сыныбы	Экологиялық зiлзала		Төтенше экологиялық жағдай
Қауіп- тілік сыныбы	К	тәулiктердің саны (N) К-мен	К	тәулiктердің саны (N) К-мен
I	>3	7<N<20 қатарынан	2-3	7<N<20 қатарынан
II	>5	7<N<20 қатарынан	3-5	7<N<20 қатарынан
III	>7,5	>30 қатарынан	5-7,5	>30 қатарынан
IV	>12	>30 қатарынан	8,12	>30 қатарынан

Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 4-қосымша

Атмосфералық ауаның кешендік көрсеткiш
бойынша орташа жылдық ластануын бағалау

Заттар саны үшін Р	Өлшем		Салыстырмалы қанағаттан- дырарлық жағдай
	экологиялық зiлзала