Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік
аграрлық азық-түлік бағдарламасы туралы
Қазақстан
Республикасы Президентінің 2002 жылғы 5 маусымдағы N 889 Жарлығы
"Егемен
Қазақстан" 2002 жылғы 11 маусым N 132
Республикалық
баспасөзде
мазмұны жариялануға тиіс
Қазақстан Республикасының
Конституциясы 44-бабының 8) тармақшасына сәйкес қаулы етемін:
1. Қоса беріліп отырған Қазақстан
Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік
бағдарламасы (бұдан ҚРі - Бағдарлама) бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасының Үкіметі
Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын бір ай мерзімде әзірлесін
және бекітсін.
3. Бағдарламаға жұмыс істейтін барлық министрліктер,
агенттіктер, ведомстволар және облыстардың әкімдері оны іске асыру жөнінде
шаралар қабылдасын.
4. Бағдарламаның орындалуын қамтамасыз етуді бақылау
және үйлестіру Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігіне
жүктелсін.
5. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап күшіне
енеді.
Қазақстан Республикасының
Президенті
Қазақстан
Республикасы
Президентінің
2002 жылғы 5
маусымдағы
N 889
Жарлығымен
бекітілген
Қазақстан Республикасының
2003-2005 жылдарға
арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік
бағдарламасы
Астана, 2002 жыл
Паспорт
|
Атауы
Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға |
Негiз
"Қазақстан Республикасының iшкi және сыртқы саясатының 2003
жылға арналған негiзгi бағыттары туралы" Қазақстан
Республикасының Президентi Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы
Негiзгi
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлiгi
әзiрлеушiсi
Мақсаты
Агроөнеркәсiптiк кешеннiң тиiмдi жүйесiн қалыптастыру және
бәсекеге қабiлеттi өнiм өндiру негiзiнде Қазақстанның
азық-түлiктiк қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету Бағдарламаның
мақсатына жету үшiн мынадай мiндеттердi шешу көзделедi:
Мiндеттерi
Елдiң азық-түлiктiк қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету;
аграрлық бизнестiң тиiмдi жүйесiн қалыптастыру;
ауыл шаруашылығы өнiмiн және оны қайта өңдеу өнiмдерiн iшкi және
сыртқы рыноктарда сату көлемiн ұлғайту;
ауыл шаруашылығы өндiрiсiн мемлекеттiк қолдау шараларын ұтымды ету
Бағдарламаның негiзгi Елдiң азық-түлiктiк
қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету жүйесiнiң
басымдықтары
тұрақтылығын арттыру, аграрлық бизнестiң тиiмдi жүйесiн
қалыптастыру, отандық өнiмнiң бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру
және iшкi рынокта да, сыртқы рынокта да сату көлемiн
ұлғайту, азық-түлiк импортының деңгейiн төмендету, ауыл
шаруашылығы өндiрiсiн мемлекеттiк қолдау шараларын ұтымды ету,
аграрлық азық-түлiк кешенiн мемлекеттiк басқаруды оңтайландыру
Қаржыландыру
Республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң қаражаты, бюджеттен
көздерi
тыс көздердiң қаражаты (заем қаражаты,
тiкелей инвестициялар,
гранттар және басқа қаржы
институттарының қаражаты)
Бағдарламаны iске
Халықтың тұрмыс деңгейiн көтерудi қамтамасыз ететiн экономика
асырудан күтiлетiн саласының серпiндi
өсуiне қол жеткiзу
түпкiлiктi нәтиже
Iске асыру мерзiмi 2003-2005
жылдар
Кiрiспе
Бұрынғы өндiрiстiк қатынастар
күйреуiнiң және жаңасы қалыптасуының әсерiнен қатты дағдарыс кезеңiн бастан
кешiрген аграрлық азық-түлiк секторы соңғы жылдарда тұрақтанды. Елiмiзде
ЖIӨ-нiң көлемiндегi ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң үлесi 8,5% деңгейiнде
анықталды (2000 жылы 8,1%, 2001 жылы 8,7%)* және 1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығы
жалпы өнiм өндiрiсiнiң көлемi жыл сайын орта есеппен 13,5 %-ға ұлғаюда. Салада,
тұтастай алғанда оңды қаржылық нәтижелер көрiне бастады: 2000 жылы 4,3 млрд.
теңге сомасында пайда алынды, 2001 жылы 7,8 млрд. теңге сомасында пайда алынады
деп күтiлуде. Негiзiнен олар өсiмдiк өсiруден алынатын пайдаға негiзделген.
әзiрге мал шаруашылығынан кiрiс алу тұрақты емес, 2000 жыл шығынмен аяқталды,
2001 жылы пайда алынады деп күтiлуде.
*) 2001 жылғы - жедел деректер.
Сала қазiр ашық экономика және
тамақ өнiмдерi мен ауыл шаруашылығы өнiмi саудасының әлемдiк жүйесi жағдайында
оны тиiмдi дамытуды қамтамасыз етудiң жаңа кезеңi алдында тұр.
Бұдан кейiнгi экономикалық қайта құрулар қисыны
аграрлық бизнестiң ұтымды құрылымын қалыптастырумен, агротехнологиялардың
деңгейiн көтерумен, ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң маркетингтік стратегиясына,
iшкi рыноктағы импорт алмасуға, жақын және алыс шетелдерге экспортты
жандандыруға көшумен байланысты аграрлық саладағы өсудiң жаңа сапасына өтудi
талап етедi.
Қазақстанның ДСҰ-на қосылуымен байланысты
артықшылықтар мен шығындардың жалпы теңгерiмiн бағалау үлкен проблема болып
отыр. Басты мiндет - халықаралық саудада құқықтарды шектеудi болдырмау және бұл
ретте азық-түлiктiк қауiпсiздiк пен елдiң аграрлық секторын тиiмдi дамыту
мүмкiндiгiн сақтай отырып, тауарлар мен қызметтер көрсетудiң әлемдiк рынокқа
қол жетiмдiлiгiн нақты жақсартуды қамтамасыз ету.
Агроөнеркәсiптiк кешендi дамыту нарыққа
бағдарланған экономиканың заңдылықтарына сәйкес жүргiзiлетiн болады, сондықтан
өндiрiс тиiмдiлiгiнiң, отандық тамақ өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгiнiң,
олардың сапасының халықаралық талаптарға сәйкестiгiнiң көрсеткiштерi басым
болуы тиiс.
Агроөнеркәсiптiк кешеннiң жұмыс iстеу
ерекшелiгi, азық-түлiктiк қауiпсiздiктi қамтамасыз ету экономиканың басқа
салаларына қарағанда, мемлекеттiк реттеу және мемлекеттiк қолдау үлкен рөл
атқаруы тиiс осындай аграрлық азық-түлiк саясатын жүргiзудi талап етедi.
2005 жылдың соңына қарай елдiң аграрлық
азық-түлiк кешенiнде бәсекеге қабiлеттi өнiм өндiрудiң негiзi қаланатын,
азық-түлiктiк қауiпсiздiк жүйесiнiң тұрақтылық тетiктерi әзiрленетiн, өндiру
мен сатудың теңдестiрiлген рыноктары қалыптасатын, экспорт мүмкiндiктерi
кеңейтiлетiн болады.
1. Аграрлық азық-түлiк
бағдарламасының мақсаты,
мiндеттерi мен өлшемдерi
2003-2005 жылдарға арналған
мемлекеттiк аграрлық азық-түлiк бағдарламасының негiзгi мақсаты
агроөнеркәсiптiк кешенiнiң тиiмдi жүйесiн қалыптастыру және бәсекеге қабiлеттi
өнiм өндiру негiзiнде Қазақстанның азық-түлiктік қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету
болып табылады.
Бағдарламаның мақсатына жету үшiн мынадай
мiндеттердi шешу көзделедi:
елдiң азық-түлiктiк қауiпсiздiгiн қамтамасыз
ету;
аграрлық бизнестiң тиiмдi жүйесiн қалыптастыру;
ауыл шаруашылығы өнiмiн және оның қайта өңдеу
өнiмдерiн iшкi және сыртқы рыноктарда сату көлемiн ұлғайту;
ауыл шаруашылығы өндiрiсiн мемлекеттiк қолдау
шараларын ұтымды ету.
Аграрлық азық-түлiк бағдарламасының тиiмдiлiгiн
бағалау үшiн агроөнеркәсiптiк кешеннiң сапалық жай-күйiн анықтауға мүмкiндiк
беретiн өлшемдер жүйесi пайдаланылатын болады. Ағымдағы жай-күй мен күтiлетiн
нәтижелер мынадай өлшемдер топтары бойынша бағаланатын болады:
1) халықты азық-түлiкпен қамтамасыз етудi және
қамтамасыз ету жүйесiнiң тұрақтылық деңгейiн сипаттаушылар:
азық-түлiктiң нақты және экономикалық қол
жетiмдiлiк деңгейi;
iшкi тұтыну рыногындағы тамақ өнiмдерi
импортының үлес салмағы;
мемлекеттiк материалдық резервтер жүйесiнде
азық-түлiк запастарының болуы (құпия);
ел халқының тұтыну нормаларының стандарттарын
қамтамасыз ету үшiн тамақ өнiмдерiн өндiрудiң қажеттi көлемiн сипаттайтын шектi
мәндер;
тамақ өнiмдерiнiң сапа және қауiпсiздiк
стандарттарына сәйкестiк деңгейi;
2) ауыл шаруашылығы өндiрiсiн және қайта өңдеудi
дамытудың тиiмдiлiгiн сипаттаушылар:
аграрлық бизнес пен қайта өңдеу кәсiпорындары
кiрiстерiнiң деңгейi;
ғылыми негiзделген аграрлық технологиялар мен
қайта өңдеу технологияларын қолдану деңгейi;
iшкi азық-түлiк рыногындағы негiзгi тамақ
өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгі;
сыртқы сауда айналымының оң сальдосы;
ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiрудiң көлемi мен
өткiзу рыноктары сыйымдылығының
теңдестiрiлуi;
халықты жұмыспен қамтудың өсуi;
3) аграрлық азық-түлiк кешенiн мемлекеттiк
реттеу деңгейiн сипаттаушылар:
заңнамалық базаның агроөнеркәсiптiк сектордағы
нарықтық өндiрiстiң қажеттіктерiне сәйкестiк;
ауыл шаруашылығы мақсатындағы тауарлар мен
қызметтер көрсетуге кедендiк-тарифтiк және салық режимi;
тамақ өнiмдерiне баға белгiлеудi реттеу деңгейi;
ауыл шаруашылығы өнiмi мен тамақ өнiмдерiн
өндiрудi мемлекеттiк бақылау және қадағалау жүйесi;
ауыл шаруашылығы өнiмi мен тамақ өнiмдерiн
өндiрудi мемлекеттiк қолдау мөлшерлерi және тиiмдiлiгi.
2. Азық-түлiктiк
қауiпсiздiктi қамтамасыз ету
Азық-түлiктiк қауiпсiздiк - сыртқы
және iшкi жағдайларға қарамастан, тамақтанудың физиологиялық нормаларына сәйкес
халықтың тамақ өнiмдерiне деген қажеттерiн қанағаттандыратын тиiстi
ресурстармен, әлеуетпен және кепiлдiктермен қамтамасыз етiлген экономиканың,
соның iшiнде оның агроөнеркәсiптiк кешенiнiң жай-күйi ("Астық туралы"
Қазақстан Республикасының Заңы 19.01.2001 ж. N 143-II-ҚРЗ).
Елдiң азық-түлiктiк қауiпсiздiгiнiң ағымдағы
жай-күйi:
2.1. Азық-түлiктiң нақты қол жетiмдiлiк деңгейi
Азық-түлiктiң нақты қол жетiмдiлiгi тұтыну
нормаларына сәйкес келетiн көлемде және түр-түрлерiмен, тұтыну орындарында оның
үздiксiз болуы ретiнде анықталады:
тамақ өнiмдерiне нақты қол жетiмдiлiк деңгейiн
бағалау тамақ өнiмдерiн нақты тұтыну көлемiнiң тұтыну стандарттарының негiзiнде
есептелген, халықтың қажеттi тұтыну көлемiне сәйкестiгi ретiнде анықталады;
Қазақстан Республикасы Бiлiм және ғылым министрлiгiнiң
"Тағам институты" ЖАҚ-ы Қазақстанның орташа статистикалық тұрғыны
тұтынатын тағам энергиясының ұсынылатын деңгейiне негiзделген тамақ өнiмдерiн
тұтынудың ең төменгi нормаларын әзiрледi;
халықтың тамақ өнiмдерiн тұтынуының тұтыну
стандарттарына сәйкестiгiн талдау (1-кесте) тұтастай алғанда, Қазақстанда тамақ
өнiмдерiн тұтынудың ең төменгi деңгейi қамтамасыз етiлетiндiгiн көрсетедi;
тамақ өнiмдерiнiң жекелеген топтары бөлiнiсiнде елеулi
айырмашылықтар бар: егер нан мен нан-тоқаш өнiмдерi, картоп, көкөнiс, ет және
ет өнiмдерi, күнбағыс майы, сүт өнiмдерi мен қант бойынша тұтыну шектi мәндер
деңгейiнен жоғары немесе деңгейiнде болса, ал жемiс-жидек, жұмыртқа, балық пен
балық өнiмдерi бойынша нақты тұтыну тұтынудың ең төменгi нормаларынан төмен.
1-кесте
Республика халқының
азық-түлікті жан басына шаққанда тұтыну
стандартына кг/жылмен нақты тұтынуы
_________________________________________________________________________
Азық-түліктің түрі !
! Тұтыну
! Нақты тұтынудың
! Нақты
тұтыну,
!стандар. ! тұтыну стандартына
!
кг/жыл !ты, ! ара-қатынасы,
! !кг/жыл* ! %
!____________________!
!____________________
!1990 ж!1997 ж!2000 ж
!
!1990 ж! 1997
ж! 2000 ж
__________________________________________________________________________
Нан өнімдері 148 200 105 116,17 127,4 172,2 90,4
Картоп 86 68 66 62,34 138,0 109,1 105,9
Көкөністер мен бақша 76
55
85,5 55,14 137,8 99,7 155,1
дақылдары
Жеміс-жидектер 23
9
15
29,19
78,8
30,8 51,4
Ет және өнімдер
73 50 44 41,6 175,5
120,2 105,8
Сүт және өнімдер
311 196 235 179,53
173,2 109,2 130,9
Жұмыртқа, дана
225 69 102 103,4 217,6 66,7
98,6
Балық және өнімдер 10,3 3,5 3,5 4,38 235,2 79,9 79,9
Қант
38 18,1 21 15,26 249,0 118,6 137,6
Өсімдік майы 11,2
6,5
8,9
8,47
132,2
76,7 105,1
Рационның энергети. 3012 2367
2192
2165
139,1
109,3 101,2
калық құндылығы,
ккал
__________________________________________________________________________
* "Қазақ тағам академиясы" ЖАҚ әзірлеген
және осы Бағдарламаны әзірлеу кезінде пайдалану үшін ұсынылған
Елдің азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
деңгейі көбінесе оның өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ету мүмкіндігіне
байланысты (2-кесте).
2-кесте
Ел
халқының өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейі
__________________________________________________________________________
Атауы ! Тамақ
өнімдерін
! Республика
бойынша
! тұтыну
стандарттары, ! тамақ
өнімдерін
! кг/жыл ! тұтынудың шекті
! ! деңгейі
! !(* халық х
2-баған),
! ! тонна
__________________________________________________________________________
1
!
2 !
3
__________________________________________________________________________
Нан өнімдері (қарабидай нанын,
күріш пен бұршақ тұқымдастарды
қоспай, ұнға
есептегенде)
92,12 1 375 969
Бидай
ұны 18,25
270 865
Бидай
наны
94,45 1 401 817
Макарондар 4,38 65 008
Қарабидай
наны
23,73 352
198
Күріш
8,07 119 774
Бұршақ
тұқымдастар
3,72 55 212
Картоп 62,34
925 244
Көкөністер және
бақша
дақылдары,
барлығы
55,14 818 382
Капуста 14,73
218 621
Пияз
14,66
217 582
Сәбіз
11,15
165 487
Қызылша
1,46
21 669
Бақша дақылдарын қоса,
басқа
13,14
195 023
көкөністер
Жеміс-жидектер,
барлығы
27,37
406 223
Алмалар
23,73
352 198
Жидектер (жүзім және
т.б.)
3,70
54 915
Шырын
жемістілер
1,83
27 161
Қант
15,26
226 487
Ет өнімдері (етке есептегенде)
41,60 617 423
Сиыр
еті
14,60
216 692
Шошқа
еті 10,22
151 684
Қой
еті 8,03
119 180
Құс
еті
5,47
81 185
Басқа жануарлардың
еті
2,55 37 847
Балық,
барлығы
4,38
65 008
Жұмыртқа (мың
дана)
0,1034
1 535
Сүт өнімдері (сүтке есептегенде)
179,53 2 664 566
Сүт, л.
91,24
1 354 175
Қаймақ
2,19
32 504
Ақ
ірімшік 2,19
32 504
Мәйекті
ірімшік
2,55
37 847
Сары
май
2,19
32 504
Өсімдік майы
8,47
125 711
Күнбағыс майы,
л.
6,53
96 918
Маргарин
1,75
25 973
Майонез
0,73
10 835
Басқалар
Шай
0,08
1 217
Ашытқы
0,06
816
Дәмдеуіштер 0,07
980
Тұз
0,37
5 492
__________________________________________________________________________
(таблицаның жалғасы)
__________________________________________________________________________
Ауыл шаруашылығы өніміне есеп.
! Ауыл шаруашылығы
өнімін ! Қамтамасыз
тегенде, республика бойынша
! нақты
өндіру, ! етілуі, %
тамақ өнімдерін тұтынудың шекті !
тонна*** !
деңгейі !
________________________________! !
өнім ! тонна
! !
__________________________________________________________________________
4
! 5 ! 6 ! 7
__________________________________________________________________________
Бидай, барлығы 1 859
963 9 073
460
487,8
Бидай 416 715
Бидай 1 341 195
Бидай 102 053
Қарабидай 336
967 48
340
14,3
Күріш 184
268 214
320
116,3
Бұршақ тұқымдастар 78 874
25
620
32,5
Картоп 925
244 1 692
560
182,9
Көкөністер және
бақша дақылдары, 818
382 1 965
200
240,1
барлығы
Капуста 218
621 262
670
120,1
Пияз 217
582 256
490
117,9
Сәбіз
165
487 163
620
98,9
Қызылша 21
669 77 470
357,5
Бақша дақылдарын қоса,
басқа көкөністер 195 023 1 204
950
617,9
Жеміс-жидектер, барлығы
406 223 201
750
49,7
Алмалар 352
198 154 840
44,0
Жидектер (жүзім және
т.б.) 54
915 133
090
242,4
Шырын жемістілер
-
-
-
Қант қызылшасы* 1 887
395 272
680
14,4
Ет,
барлығы 617
423 622
600
101,0
Сиыр
еті 216
692 306
300
141,4
Шошқа
еті 151
684 133
400
87,9
Қой
еті 119
180 91 200
76,5
Құс
еті 81
185 33 300
41,0
Басқа жануарлардың еті 37
847 58
400
154,3
Балық, барлығы 92
868 **40
000
43,1
Жұмыртқа 1
535 1 692
110,3
Сүт, барлығы 2 664
566 3 730
200
140,0
Сүт,
л. 1 354
175 3 730 200
275,5
Қаймақ 32 504
40
273
123,9
Ақ
ірімшік 32
504
3461
10,6
Мәйекті
ірімшік 37
847
4141
10,9
Сары
май 32
504 3
351
10,3
Майлы дақылдар 628
554 140
150
22,3
КҮнбағыс
майы 484
588 104
630
21,6
Маргарин 25
973
10449
40,2
Майонез 10
835
6370
58,8
Шай
-
-
-
Ашытқы
816
4914
602,0
Дәмдеуіштер
-
-
-
Тұз 21
669 11
341
52,3
__________________________________________________________________________
* 2001 жылғы 1 қаңтарда халық саны 14841,9 мың адам
болды
** жедел деректер
*** ішкі өндірістік тұтынуды есепке алмағанда
Тұтыну
стандарттарына сәйкес республика халқының тамақ өнімдерімен қамтамасыз етілуін
талдау, тұтастай алғанда республика тамақ өнімдерінің негізгі түрлерімен
өзін-өзі қамтамасыз етіп отырғанын көрсетеді:
бидай, күріш, картоп, көкөніс, жидек, ет, сүт,
жұмыртқа бойынша қамтамасыз етілу шекті мәннен жоғары;
қара бидай, бұршақ тұқымдас, алма, қант, құс еті,
балық, майлы дақылдар мен күнбағыс бойынша нақты өндіріс тұтынудың стандарттық
нормаларынан төмен.
2.2. Экономикалық қол жетімділік деңгейі
Азық-түлiкке
экономикалық қол жетiмдiлiк ең төменгi тұтыну себетiне енгiзiлген
көлемде баға мен кiрiстiң қалыптасқан деңгейi жағдайында халықтың азық-түлiк
тауарларын сатып алу мүмкiндiгi ретiнде анықталады.
3-кесте
Халықтың кiрiстерi деңгейi
---------------------------------------------------------------------------
! 1999
ж. ! 2000 ж. ! 2001 ж.
---------------------------------------------------------------------------
1 Халықтың ақшалай кiрiсi (бiр айда орташа
жан басына шаққанда)
теңге
5539 6499
7316
2 КҮнкөрiс деңгейiнiң шамасы (бiр айда
орташа жан басына шаққанда)
теңге 3394
4007 4596
3 Экономикалық қол жетiмдiлiк коэффициентi
(1-жол :
2-жолға) 1,63
1,62 1,59
---------------------------------------------------------------------------
2001 жылы жан басына шаққанда орташа номиналдық
ақшалай кiрiс республика бойынша бiр айда орта есеппен 7316 теңге болды, бұл
елiмiзде айына орташа есеппен 4596 теңге көлемiнде қалыптасқан ең төменгi күнкөрiс
деңгейiн қамтамасыз етедi.
Алайда халықтың топтары мен республиканың
аймақтары бойынша кiрiс деңгейiнiң елеулi саралануы байқалады. 2001 жылы
республика бойын